Dział: ArtykułyDodaj artykuł

Chrześcijańskie wychowanie

Jolanta Skolankiewicz-Surówka Magister teologii SP w Inowrocławiu

WSTĘP. U podstaw każdej teorii wychowania i każdej praktyki wychowawczej stoi jakaś koncepcja człowieka, z natury rzeczy u podstaw chrześcijańskiej teorii wychowania i chrześcijańskiej praktyki stoi chrześcijańska koncepcja człowieka. Stwarza ona przede wszystkim to, jaki człowiek jest, oraz to, jaki człowiek powinien być. Określa rzeczywistość stanowiącą przedmiot zabiegów wychowawczych oraz szkicuje ideał stanowiący ukoronowanie ich. Chrześcijańska filozofia człowieka stwierdza, że człowiek jest istotą wolną. Ten i tylko ten czyn jest czynem w pełni ludzkim, który wypływa z wolności człowieka, i tylko za taki czyn ponosi człowiek całkowitą odpowiedzialność przed Bogiem i innymi ludźmi. Człowiek jest osobą, to znaczy między innymi naturę zindywidualizowaną. Nie ma i nie może być dwóch identycznych jednostek ludzkich, każda jest sobą. Nie może być dwóch identycznych dróg do zbawienia. Każdy człowiek ostatecznie idzie własna drogą dążąc do określonego celu. Podstawowym postulatem wychowania chrześcijańskiego jest naśladowanie Jezusa Chrystusa. Istotą zaś próba przekazania hierarchii wartości, którą przezywał Chrystus. Wychowanie stanowi jedna z istotnych i naturalnych postaci działalności ludzkiej, która polega na zamierzonym wywołaniu zmian osobowości wychowanków, na oddziaływaniu pokoleń starszych na młodsze celem pokierowanie ich wszechstronnym rozwojem dla przygotowania, wg określonego ideału, nowego człowieka do przyszłego życia. Najważniejszymi wychowawcami są rodzice, którzy maja pierwotne i niezbywalne prawo, pierwszeństwo do wychowania. Prawo i obowiązek rodziców do wychowania jest czymś istotnym i związany jest z prawem przekazania życia. Wynika to z godności osoby ludzkiej. Człowiek jako osoba ma prawo aby zapewnić mu rozwój, wprowadzenie w dorobek kultury, rozwinięcie i ukształtowanie podstaw, które są ukierunkowane na cel ostateczny. Wychowanie czysto ludzkie na jest zdolne zaspokoić wszystkich pragnień i dążeń ludzkich. Stąd pomimo osiągnięć swój szczyt osiągają w wartościach i celach nadprzyrodzonych. Celem wychowania chrześcijańskiego jest osiągniecie dojrzałości ludzkiej i chrześcijańskiej. W procesie wychowawczym zatem chodzi o uszanowanie autonomii każdego człowieka, uznając stwórczą wolę samego Stwórcy. Kształtowanie osobowości, dążenie do dojrzałości, ma pozostać w zgodzie z planem odwiecznym, którego wyrazem są naturalne skłonności i upodobania. W jaki sposób, nie naruszając godności człowieka wychować do małżeństwa i rodziny? Czym jest małżeństwo i rodzina w odwiecznym prawie Bożym? Jakie są zasady i idee wychowania chrześcijańskiego, w jaki sposób należy je przekazywać? Jaka jest rola rodziny w wychowaniu do małżeństwa? I. Chrześcijańskie wartości wychowania Wyjaśnienie wartości zmierza do ukazanie, czym są wartości, a co oznaczają wskaźniki wartości. Czas, poniesione koszty, pieniądze, przedmioty, którymi się otaczamy, słowa, które wypowiadamy, stosunek do innych są wskaźnikami tego co naprawdę cenimy, do czego faktycznie dążymy, co jest dla nas drogie, za co nawet moglibyśmy oddać najcenniejszy dar, jakim jest życie. Egzystencja człowieka w sposób istotny związana jest z wartościami, żyje nimi i dla nich: jako ich odkrywca, nosiciel, uczestnik, twórca, użytkownik. Takie jest jego przeznaczenie jako człowieka. Dlatego też człowiek nie może być w sposób autentyczny sobą bez właściwego odniesienia w nich ulega zaburzeniu, tam pojawia się utrata sensu życia. Życie człowiek wartościami i dla wartości odbiera się najczęściej w kategoriach pragnień i potrzeb. W całości przeżyć osobowych najważniejszą role odgrywają przeżycia intencjonalne, które maja wyraźnie duchowy charakter. Dla wszystkich przeżyć intencjonalnych jest istotne, że jest w nich zawsze obecny osobowy podmiot który żyje w sobie i dla siebie w aktach świadomości woli i uczuć. Dzięki tym aktom osobowym podmiot otwiera się na świat sensu poza sobą, wykracza od siebie i kieruje się ku przedmiotom poza sobą. Dlatego też życie wartościami i dla wartości są źródłem naszego szczęścia są podstawą naszego życia. Jan Paweł II w „Liście do rodzin” określa rodzinę jako społeczność osób, dla których właściwym sposobem bytowania jest „komunia”. Rodzin to realizowanie egzystencji ludzkiej we wspólnocie. Wspólne trwanie jest czynnikiem odróżniającym rodzinę od wszystkich innych społeczności. Żadna inna wspólnota ludzka w swym istnieniu nie jest w ten sposób kontynuowana. Ten szczególny charakter rodziny polega na najtrwalszych więziach, jakimi jest miłość, wyróżnia rodzinę spośród innych wspólnot . to właśnie w niej i poprzez nią przede wszystkim człowiek ma „warunki by wydać z siebie najwyższy typ człowieczeństwa”. Sposób powstania i trwania rodziny stawia jej członków w obliczu problemów odkrywania i urzeczywistnienia wartości. Sam moment powołania wspólnoty rodzinnej dokonuje się przede wszystkim ze względu na wartości. Miłość przynagla dwoje młodych ludzi do połączenia swoich dążeń, pragnień wysiłków w jedno. Na gruncie miłości odkrywa się smak i radość cierpienia, bólu, ofiary i wyrzeczenia, ale także tworzenia, pokonywania obiektywnych i subiektywnych trudności. W rodzinie odbywa się nieustannie, świadome lub mniej świadome obcowanie z wartościami. Ukazywanie chrześcijańskich wartości w życiu służy do pobudzania, refleksji nad tym według czego żyje człowiek: absorbuje czas, uczucia, myślenie, wysiłek fizyczny i psychiczny. System chrześcijańskich wartości wychowania deklarowanych musi znaleźć swoje odbicie w realizacjo ich, w codziennym życiu. „Wychowanie polega na świadomym i planowanym oddziaływaniu przede wszystkim rodziców i całego środowiska rodzinnego. Najbardziej podstawowym warunkiem wstępnym wychowania jest zgoda, jedność i miłość pomiędzy rodzicami. Dlatego na to , aby chrześcijańskie wartości wychowywania były realizowane w rodzinie, musi być ona wspólnotą miłości. Dar z siebie, który ożywia wzajemną miłość małżonków, jest prawem nadającym rodzinie właściwy kierunek rozwoju, warunkujący jej wzrost. /FC/ 2. Zasady, idee wychowania chrześcijańskiego W wychowaniu chrześcijańskim wyróżnia się cztery kierownicze idee- zasady. a) chrystocentryzm w wychowaniu, b) moralizm chrześcijański, c) personalizm chrześcijański, d) humanizm chrześcijański. Ad1.Chrystocentryzm w wychowaniu wymaga orientacji ku Chrystusowi. Pan Jezus powiedział o sobie „Ja jestem drogą i życiem” / J. 14,6/. Chrystus objawił największą prawdę o Bogu, o Ojcu. Dał wzniosłą naukę moralną i swoim postępowaniem dał niedościgły wzór odnoszenia się do Ojca, odnoszenia się do innych ludzi i do potrzeb ludzkich. Chrystus wezwał wszystkich do odrodzenia wewnętrznego- początek przez chrzest. Człowiek pod wpływem współdziała z łaską ma dokonywać przemiany przez cale życie. Dochodzimy do Ojca przez Chrystusa, w Duchu Świętym przy udziale Matki Bożej. Ad2. Moralizm chrześcijański wynika z życia Jezusa Chrystusa. Jezus Chrystus wymaga od swoich uczniów dobrych uczynków i podkreśla prawo do miłości. Etyka katolicka chociaż bierze pod uwagę dobry cel jest realistyczna i wymaga dobrych uczynków. Aby czyn był moralnie dobry musi być: a) świadomy, b) dobrowolny, c) zgodny z prawem moralnym . Moralność chrześcijańska jest z gruntu religijna bo opiera się na prawie objawionym. Współczesny moralizm katolicki nie ogranicza się do zachowania dekalogu, ale jest pozytywistyczny. Wymaga od człowieka ciągłego doskonalenia się moralnego i powołania do świętości. Akcentuje nastawienie społeczne, wymaga udziały budowy z innymi. Podkreśla apostolstwo świeckie aby przekształcić świat na bardziej ludzki. Ad3. Idea personalizmu wywodzi się z Ewangelii i opiera się na przykłądach Chrystusa w odnoszeniu się do osób ludzkich. Personalizm podkreśla godność osoby ludzkiej i wartości każdego człowieka ze względu na ocenę duszy ludzkiej. Zasada personalizmu wymaga: - poszanowania godności wychowanka i troski o jego rozwój, - praca nad rozwojem własnej osobowości. Ad4. Idea humanizmu jest ściśle złączona z ideą personalizmu. Pochodzi od Chrystusa, który przyszedł na świat dla człowieka. Humanizm chrześcijański obejmuje wszystkich ludzi, szczególnie najbardziej potrzebujących i upośledzonych. Program humanizmu chrześcijańskiego dąży do wybawienia ludzi od wszelkiego zła. Chrystus jest miarą tego co się człowiekowi należy i czego potrzebuje. Humanizm chrześcijański, ukierunkowany jest na człowieka w ujęciu chrystocentrycznym. 3. Sytuacja wychowawcy w procesie wychowania Centralnym problemem wychowania chrześcijańskiego jest naśladowanie Chrystusa pojęte jako postępowanie według tej samej hierarchii wartości, według której On sam postępował. Na gruncie chrześcijańskim świadomość tego typu jest trudna do zrozumienia. Pomiędzy człowiekiem konkretnym a ideałem człowieka ucieleśnionego w Chrystusie zachodzi olbrzymi dystans, dystans o którym przypomina tekst Ewangelii, liturgii mszalnej i rachunek sumienia. W tych perspektywach czymś zupełnie naturalnym staje się poczucie wspólnoty z wychowankiem oparte o wzajemny trud uczłowieczenie siebie i innych. Człowiek z natury rzeczy naśladuje człowieka, ponieważ jest aż do rdzenia istotą społeczną. Na ogół jednak wzorce do naśladowania sam sobie dobiera. W procesie kształtowania osobowości dziecka, młodego człowieka ważny jest osobisty przykład rodziców. Ze spraw dotyczących sytuacji wychowawcy w procesie wychowania, ważne jest zagadnienie intelektualnego przygotowania wychowawcy do spełnienia wychowawczej roli. Św. Augustyn powiedział „że człowiek, który, się co jest dobre, może ostatecznie dobra nie czynić, ale nie można żądać od niego, by czynił dobro jeżeli go się przedtem o to co dobre przekonująco nie poinformowało”. W związku z tym olbrzymi wpływ na ludzi wywierając i wychowawcy, którzy przede wszystkim potrafią uzasadnić to czego od wychowanka wymagają. Szczególnego znaczenia w procesie wychowania, nabiera intelektualna gotowość wychowawcy do rzetelnego przedstawienia materiału. Materiał do przekazania trzeba dobierać tak, by wychowanek znalazł w nim odpowiedź na swoje niepokoje, z jakimi się zetknie. Wychowawca winien je sam dobrze znać, i to znać lepiej niż wychowanek. Odpowiedź wychowawcy musi wiec być tak wszechstronna o wyczerpująca, by uniemożliwiła wszelki protest. Istnieje jeszcze inny typ wiedzy nieodzownej dla wychowawcy- wiedza o wychowanku. Chodzi chyba o najbardziej zasadnicze źródło sukcesu wychowawczego, o umiejętność rozumienia wychowanka, wnikania w zakamarki jego pracy, w istotne tło jego radości i smutku, w motywy marzeń, którymi zabarwia codzienny żywot. „Rozumieć człowieka- powiedział Lacrix- to podzielać jego niepokój”. Trzeba mieć w sobie coś z niepokoju wychowanka, by móc mu pokazać, jakie jest wyjście z impasy, który przeżywa. Dlatego tak ważna jest potrzeba pewnej wspólnoty między wychowawcą a wychowankiem, utworzonej między innymi ze wspólnego uczłowieczania siebie i innych. Ponadto dobry wychowawca to ten który uczy dobrej komunikacji między ludźmi, umacnia więzi rodzinne, uczy pozytywnie rozwiązać konflikty, radzić sobie z emocjami, a przez dobre budowanie dobrego obrazu siebie wzmacnia psychicznie ucznia i pomaga mu pozbyć się agresji.


Nie ma jeszcze komentarzySkomentuj artykuł

Przydatne linki



- R E K L A M A -