Dział: ArtykułyDodaj artykuł

Opis i analiza przypadku wychowawczego

Lucyna Popławska

OPIS I ANALIZA PRZYPADKU WYCHOWAWCZEGO

I Dane ogólne.

Łukasz lat 9, uczeń klasy trzeciej.

Łukasz mieszka w domu na wsi, gdzie uczęszcza do szkoły. Zamieszkuje z matką, ojczymem oraz młodszym bratem Michałem lat 2. Utrzymuje również dobry kontakt z ojcem biologicznym, często zabierany jest przez niego na wolne dni od szkoły. Posiada dobre warunki do nauki, ma swój własny pokój. Rodzice dobrze sytuowani. Ojczym pracuje zawodowo, matka do niedawna przebywała na urlopie wychowawczym, obecnie po dłuższej przerwie wraca do pracy do salonu fryzjerskiego, oddalonego od miejsca zamieszkania o 12 km. Uczeń po skończonych lekcjach przebywa sam w domu do momentu zabrania go przez ojczyma do domu babci, która mieszka we wsi oddalonej o 7 km., gdzie oczekuje na powrót mamy z pracy do godziny 19-tej.

II Opis problemu.

W roku szkolnym 2002/2003 objęłam wychowawstwo w klasie pierwszej. Po wstępnej obserwacji zauważyłam, że jeden z moich wychowanków wyraźnie odbiega zachowaniem od pozostałych uczniów. Łukasz był bardzo ruchliwy, nie mógł spokojnie usiedzieć na zajęciach, ciągle oglądał się za siebie, lub zaczepiał kolegów z przodu. Nie potrafił na dłużej skupić uwagi na przerabianym materiale.

Na przerwach popadał w ciągłe konflikty z kolegami i koleżankami. Biegając ciągle kogoś potrącał, lub przewracał, przezywał, używał brzydkich słów, co powodowało ciągłe uskarżanie się dzieci na zachowanie Łukasza. Najmniejsza uwaga, czy żart pod jego adresem prowadziły do konfliktu i agresji słownej. Mój niepokój wzbudził fakt, że klasa zaczęła przejawiać niechęć w stosunku do Łukasza i nawet wtedy gdy był nieobecny w szkole, za wszystko co stało się złego był przez kolegów obarczany winą. Wszyscy łącznie z nauczycielami i obsługą postrzegali go jako osobę konfliktową. Im klasa przejawiała większą dezaprobatę dla zachowań Łukasza, tym on stawał się bardziej agresywny, a to z kolei pogłębiało niechęć do jego osoby. Konflikt stopniowo narastał, a atmosfera w klasie stawała się coraz bardziej napięta. W zachowaniu Łukasza zaobserwowałam pewną „szorstkość”, a jednocześnie pewien niepokój o moją reakcję na jego postępowanie. Jego odpowiedzi były często wykrętne i wskazujące na winę kolegów, iż to przez ich zaczepki, według niego, dochodziło do konfliktu. Sprawiał wrażenie osoby nieprzystępnej, ale odkryłam, że pod tą pozą kryje się zagubione, spragnione miłości i akceptacji dziecko.

W parze z trudnościami wychowawczymi zaczęły się pojawiać problemy dydaktyczne. Uczeń nie wykazywał motywacji do nauki: nie uczył się systematycznie, nie odrabiał zadań domowych, zapominał o przynoszeniu na zajęcia podstawowych potrzebnych przyborów. W jego piórniku panował zawsze bałagan, porozrzucane kredki były nienaostrzone, a książki i zeszyty w nieładzie. Zeszyty prowadził bardzo niestarannie, miał długo kłopoty z opanowaniem kształtnego pisma. Często opuszczał litery, lub zniekształcał je. Łatwiej przychodziło mu przyswajanie treści matematycznych. Potrafił również ładnie się wypowiadać i myśleć logicznie.

Podczas rozmowy z matką dowiedziałam się, że zachowanie Łukasza bardzo pogorszyło się wraz z przyjściem na świat młodszego braciszka. Łukasz stał się bardziej agresywny, miewa częste zmiany nastroju, stał się nerwowy i wybuchowy, co często doprowadza do konfliktów w rodzinie. Jednocześnie przejawia chęć do opieki nad małym Michałem, lubi pomagać ojczymowi przy naprawach samochodów. Dużym autorytetem jest dla Łukasza ojciec biologiczny. Często matka straszy go, że powie mu o złym zachowaniu Łukasza w szkole. W domu nie ma wielu obowiązków, często bardzo bałagani i nie chce sprzątać własnego pokoju. Zdarza się, że za karę musi w nim przebywać i uczyć się. Rodzice pokładają duże nadzieje, iż z młodszym synem nie będą mieli tyle kłopotów wychowawczych co z Łukaszem. W kontaktach z rówieśnikami Łukasz nie znajduje dobrych wzorców do naśladowania, ponieważ w sąsiedztwie mieszkają chłopcy z rodziny niepełnej, wychowywani przez matkę i są to jedyni koledzy z podwórka. Odwiedzają go często, nawet podczas nieobecność matki i ojczyma, a wtedy mają okazję do wymyślnych zabaw.

Częste rozmowy z Łukaszem ujawniły następujące fakty. Chłopiec czuje się niekochany i niedoceniany przez rodziców, jest smutny, gdyż cała rodzina zafascynowana jest młodszym bratem. Zapracowani rodzice poświęcają Łukaszowi zbyt mało czasu i uwagi. Późne powroty do domu są przyczyną częstego nie przygotowania chłopca do zajęć. Dziecko jest ciągle upominane i krytykowane przez członków rodziny, jego zachowanie jest nieakceptowane i powoduje lawinę nieprzyjemnych dla niego komentarzy. Czasami przez psoty chce zrobić rodzicom na złość. Wśród kolegów czuje się wesoły i rozluźniony, ciągle chce być w środku zainteresowania. Coraz częściej zgłasza, że nikt nie chce się z nim bawić i jest wtedy bardzo smutny. Mówi, że mama przeniesie go do innej szkoły.

Nauczyciele uczący w klasie uskarżają się na zachowanie Łukasza. Według nich uczeń wprowadza na lekcji chaos i bałagan, robi wokół siebie nieporządek, zaczepia innych i rozprasza uwagę uczniów i nauczyciela.

Z relacji sąsiadów wynika, że matka często dotkliwie bije Łukasza. Ten zaś chętnie spędza czas poza domem i nie chce do domu wracać nawet późnym wieczorem.

IIIOpis sytuacji.

Dane wynikające z obserwacji wskazują na fakt, iż Łukasz ma trudności w nawiązywaniu kontaktów z innymi dziećmi. Często popada w konflikty z rówieśnikami. Nie potrafi zgodnie współpracować w grupie. Jest bardzo ruchliwy, z wysiłkiem panuje nad swoimi emocjami Pracuje samodzielnie w dobrym tempie, ale szybko zniechęca się powstałymi trudnościami. Zadania wykonuje prawidłowo. Jest obowiązkowy, ale do szkoły nie zawsze przychodzi punktualnie. Nie zawsze też jest odpowiednio przygotowany do zajęć. Zdarza się, iż zachowuje się niegrzecznie w stosunku do rówieśników i dorosłych o czym świadczą uwagi nauczycieli prowadzących zajęcia.

Prawidłowo odtwarza kształty liter i łączy je w wyrazy, choć pisze nieestetycznie i bardzo niestarannie prowadzi zeszyty. Przeważnie zachowuje proporcje i odstępy w liniaturze. Wypowiada się na różne tematy w sposób krótki, pojedynczymi zdaniami. Prace plastyczne komponuje poprawnie, są one jednak schematyczne i ubogie w szczegóły. Często zniechęca się powstałymi problemami i nie kończy podjętego zadania. Zdarza się również, że oddane prace są nieestetyczne, pogięte i poplamione. Prawidłowo planuje kolejne etapy pracy i przeważnie je kończy w wyznaczonym czasie. Prezentuje bardzo dobrą sprawność fizyczną.

IV Definicja problemu

1. Istota zaburzenia.

Dane wynikające z obserwacji, wskazują, iż dziecko jest zagubione w nowej sytuacji, na jaką składają się problemy rodzinne, które wpływają na obraz dziecka w społeczności klasowej. Rodzice bardziej dbają o zaspokojenie potrzeb materialnych dziecka, a nie interesują się jego problemami emocjonalnymi, przez co tracą więź uczuciową z synem. Zabiegani rodzice poświęcają mało czasu dziecku, oczekują jednak, aby było grzeczne, nie sprawiało problemów i dobrze się uczyło. Rodzina nie daje uczniowi wsparcia emocjonalnego i akceptacji. Niestety problemy rodzinne przekładają się na stosunki Łukasza z rówieśnikami, ponieważ narzucając drastycznie kolegom swoją osobę, staje się niejako intruzem i tutaj znowu nie znajduje akceptacji. Występuje konflikt pomiędzy badanym dzieckiem a jego matką i ojczymem. Nasilił się on bardziej, kiedy na świat przyszedł brat Łukasza. Rodzice stawiają dziecku duże wymagania, którym on sam nie może sprostać. Pozostawiony sam sobie, w cieniu młodszego brata, stara się za wszelką cenę zwrócić na siebie uwagę poprzez nieposłuszeństwo i sprawianie kłopotów. Rodzice stawiają wysokie oczekiwania, co do nauki szkolnej, nie służąc jednocześnie pomocą i nie zapewniając odpowiednich warunków do nauki w domu. Łukasz jest często karany przez matkę: zastraszany („ Powiem tacie jak się zachowujesz, będzie ci wstyd…”), zamykany we własnym pokoju, lub w szafie, a nawet bity.

2.Opis przejawów zaburzenia.

Zaburzenie zachowania Łukasza polega na przejawach agresji w stosunku do kolegów i koleżanek klasy. Jest to typowe zachowanie dziecka, które nie może wyrazić własnych uczuć w domu, lęk jest maskowany przez agresję. Uczeń przejawia chęć do niszczenia sprzętów szkolnych, oraz własnych przedmiotów. Często wchodzi w konflikty z rówieśnikami, które naruszają podstawowe prawa innych osób, oraz ogólnie przyjęte normy zachowania.

Mimo kłopotów Łukasz chętnie nawiązuje kontakt z nauczycielem, potrafi rozmawiać, rzeczowo odpowiada na pytania, obiecuje poprawę złego zachowania. Rzadko jednak dotrzymuje obietnic i podczas zajść zapomina o danym słowie. Stąd wynika fakt, że postrzegany jest przez nauczycieli jako uczeń nieposłuszny i uparty. Często podczas rozmowy dyscyplinującej używa zdrobnień jak gdyby był małym dzieckiem, uparcie bawi się dłońmi, lub jakimś przedmiotem, co służy podnoszeniu poczucia jego bezpieczeństwa.

Uczeń posiada duży potencjał umysłowy, mimo to osiąga przeciętne wyniki w nauce, znacznie niższe od swoich możliwości. Rzadko wykazuje aktywność na lekcjach, nie chce brać udziału w działaniach na rzecz klasy. Funkcję dyżurnego klasy przyjmuje niechętnie i pełni swoje zadania niestarannie. Pewnym sygnałem problemów w domu rodzinnym są częste spóźnienia na lekcje, chociaż mieszka bardzo blisko szkoły, tłumaczy się wtedy, że mama zaspała, albo „Bąbel” nie dał mu w nocy spać, bo płakał.

3.Mechanizm zaburzenia.

Wysoka motywacja do bycia zaakceptowanym przez innych sprawia, iż wszystkie wysiłki Łukasza dążą do osiągnięcia celu. Lęk wynikający ze stratą pozycji jedynego dziecka w rodzinie, oraz związany z niepowodzeniami w kontaktach z rówieśnikami, osłabia koncentrację i uwagę na tym co ważne. W wyniku tego następuje narastanie trudności szkolnych, pojawiają się niskie oceny. Powiadomiona o nich matka wyraża swoje niezadowolenie w stosunku do syna, stosuje kary, rośnie nie akceptacja rodziców.

W parze z nie akceptacją rodziców rośnie agresja Łukasza i chęć ściągnięcia na siebie uwagi, co powoduje nowe kary i zakazy, a ze strony zespołu klasowego odrzucanie przez grupę rówieśników. Brak akceptacji ze strony rówieśników prowadzi do lęku przed szkołą i spadkiem zdolności uczenia się.

V Propozycje postępowania.

1.Wzmacnaianie poczucia własnej wartości i samoakceptacji Łukasza przy wszystkich nadarzających się okazjach, zarówno na forum klasy jak i przy rodzicach, poprzez docenianie jego wysiłków, podnoszenie jego pozytywnych cech i zdolności, chwalenie.

2. Przekonanie rodziców do zmiany postawy wobec syna, uświadomienie im znaczenia problemu i wynikających z niego zagrożeń.

3.Integracja ucznia z klasą poprzez zabawy integracyjne, rozmowy, wprowadzenie kontraktu klasowego miedzy klasą, nauczycielem i Łukaszem a także pochwałami i akceptacji na forum klasy.

4.Wyrabianie u dziecka prawidłowych postaw poprzez dostarczanie odpowiednich wzorców do naśladowania.

5.Doprowadzenie do odwiedzin dziecka i rodziców w Poradni psychologiczno – Pedagogicznej.

Aby osiągnąć postawione cele, musi wystąpić ścisła współpraca szkoły i wychowawcy klasowego z rodzicami. Wymagana jest wzmożona czujność wychowawcy, nieustająca obserwacja i natychmiastowa reakcja adekwatnie do zaistniałego problemu, ze zwróceniem uwagi na empatię w stosunku do ucznia. Wskazane jest również, aby skierować kroki rodziców i Łukasza do Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej na badania psychologiczne, które wskażą kierunek dalszej, owocnej pracy z dzieckiem. Należy również mobilizować ucznia do włączenia się w prace na rzecz klasy i szkoły, przydzielanie odpowiedzialnych ról, a jednocześnie docenianie jego wysiłku i stosowanie pochwał. Wszystkie te założenia będą służyć budowaniu wiary we własne siły i możliwości.

I Uwarunkowania rodzinne.

Jakub wychowuje się w rodzinie niepełnej. Ojciec dziecka nie jest znany, chłopiec nosi nazwisko rodzicielki. Matka zachodzi w ciążę na ostatnim roku studiów, powraca do domu na wsi, rodzi dziecko i od początku wychowuje je samotnie z pomocą rodziców. Ojciec dziecka nie kontaktuje się z rodziną. Chłopiec zamieszkuje w domu na wsi wraz z matką, babcią i dziadkiem.

Matka lat 33, wykształcenie wyższe, pracuje zawodowo, jest nauczycielką w szkole do której uczęszcza syn. Bardzo ambitnie podchodzi do swojej pracy, uchodzi za nauczycielkę wymagającą, znającą swoją wartość. Stawia przed uczniami i rodzicami jasno swoje cele, bez zbędnej empatii i serdeczności. Ciągle opowiada kolegom z pracy o życiu syna o jego porażkach i sukcesach w każdej dziedzinie. Akcentuje jego osiągnięcia, nawet te przez nią wyimaginowane.

W domu rodzinnym wychowywana jako jedynaczka, zdominowana przez wpływy matki, babci Jakuba. Oddana bezgranicznie trosce o dobry byt dla jedynego syna, spełnia każde jego zachcianki.

Dziadek przebywa obecnie na emeryturze, poświęca dużo uwagi wnukowi, chętnie się z nim bawi i spaceruje. Posiada z Jakubem dobry kontakt, często ulega kaprysom wnuka. W domu rodzinnym, ze względu na swoje spokojne usposobienie jest zdominowany przez żonę.

Babcia nie pracuje zawodowo. Trudni się prowadzeniem domu rodzinnego, zajmuje w nim decydującą pozycję w każdej sprawie. Zawsze stawiała duże wymagania w stosunku do córki. Wspólnie z nią wychowuje wnuka. Często ingeruje w sprawy wychowawcze, pojawia się w szkole na rozmowach indywidualnych

z wychowawcą klasy.

Jakub lat 9 jest uczniem klasy trzeciej szkoły podstawowej. Jest jedynym wnukiem i synem w tejże rodzinie. Uwielbiany przez wszystkich członków najbliższej rodziny, często wykorzystuje swoją pozycję naginając do swoich pragnień ludzi i sytuacje. Bez trudu dostaje drogie zabawki, markowe ubrania… Matka wybiera dla niego odpowiednich przyjaciół, dobrze sytuowanych, osiągających dobre wyniki w nauce.

Z wywiadu przeprowadzonego z lekarzem rodzinnym wynika, iż troska o zdrowie syna i jedynego wnuka powoduje bardzo częste, rzadko uzasadnione wizyty w przychodni i ciągłe żądania ze strony opiekunów, np. badań specjalistycznych, wizyt w klinikach, operacji, np. wyrostka robaczkowego. Pytania: „Kubuś, nie boli cię…, dać ci tabletkę?”, są nieodzownym elementem podczas zabaw z rówieśnikami i wizyt u znajomych.

II Funkcjonowanie emocjonalne.


Nie ma jeszcze komentarzySkomentuj artykuł

Przydatne linki



- R E K L A M A -